સમાચાર સૌજન્ય: Inshorts | મૂળ અહેવાલ: News18માં પ્રકાશિત માહિતીના આધારે

નવી દિલ્હી: સુપ્રીમ કોર્ટમાં CJP વિરોધ પ્રદર્શન સંબંધિત કેસની ખાસ સુનાવણી દરમિયાન ભારતીય બંધારણની કલમ 358નો ઉલ્લેખ થતાં આ જોગવાઈ ફરી ચર્ચામાં આવી છે. આ કલમ રાષ્ટ્રીય કટોકટી દરમિયાન નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારો અને સરકારની સત્તાઓ વચ્ચેના બંધારણીય સંબંધ સાથે સંકળાયેલી છે.

શું છે બંધારણની કલમ 358?

ભારતીય બંધારણની કલમ 358 રાષ્ટ્રીય કટોકટી દરમિયાન કલમ 19 હેઠળ આપવામાં આવેલા મૂળભૂત અધિકારોના અમલ અંગે જોગવાઈ કરે છે. તેમાં ખાસ કરીને વાણી અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા, શાંતિપૂર્ણ રીતે એકત્ર થવાનો અધિકાર તથા અન્ય સંબંધિત સ્વતંત્રતાઓનો સમાવેશ થાય છે.

જ્યારે યુદ્ધ અથવા બાહ્ય આક્રમણના જોખમના આધારે રાષ્ટ્રીય કટોકટી જાહેર કરવામાં આવે અને તે અમલમાં હોય, ત્યારે કલમ 358 હેઠળ નિર્ધારિત શરતોને આધીન રાજ્યની કાયદાકીય તથા વહીવટી સત્તાઓ પર કલમ 19ના આધારે લાગતા કેટલાક પ્રતિબંધો લાગુ પડતા નથી.

શું કલમ 358 દરેક કટોકટીમાં લાગુ પડે છે?

ના. કલમ 358 દરેક પ્રકારની કટોકટીમાં લાગુ પડતી નથી. 44મા બંધારણીય સુધારા બાદ આ જોગવાઈ યુદ્ધ અથવા બાહ્ય આક્રમણના આધારે જાહેર કરાયેલી રાષ્ટ્રીય કટોકટી સાથે જોડાયેલી છે. માત્ર આંતરિક અશાંતિના આધારે જાહેર કરાયેલી કટોકટીમાં આ કલમ આપમેળે લાગુ પડતી નથી.

આ ઉપરાંત, કલમ 358 હેઠળ કટોકટી દરમિયાન બનાવવામાં આવતા કાયદા અને લેવામાં આવતી વહીવટી કાર્યવાહીને બંધારણમાં દર્શાવેલી શરતોનું પાલન કરવું પડે છે. કલમ 19 અને કલમ 358 વચ્ચેનો સંબંધકલમ 19 નાગરિકોને વિવિધ મૂળભૂત સ્વતંત્રતાઓ આપે છે. સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં સરકારની કાર્યવાહી આ અધિકારોને અનુરૂપ હોવી જરૂરી છે. જોકે, કલમ 358 ચોક્કસ પ્રકારની રાષ્ટ્રીય કટોકટી દરમિયાન આ અધિકારોના અમલ અંગે વિશેષ જોગવાઈ કરે છે.આથી, કલમ 358નો ઉલ્લેખ થાય ત્યારે કટોકટી કયા આધાર પર જાહેર કરવામાં આવી છે અને બંધારણીય જોગવાઈઓ કઈ રીતે લાગુ પડે છે, તે સમજવું મહત્ત્વપૂર્ણ છે.નોંધ: આ અહેવાલ ઉપલબ્ધ માહિતી અને બંધારણીય જોગવાઈઓના આધારે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટમાં થયેલી ચોક્કસ ચર્ચા અને કેસના સંદર્ભમાં અંતિમ નિષ્કર્ષ માટે મૂળ અહેવાલ તથા સંબંધિત ન્યાયિક દસ્તાવેજોની ચકાસણી જરૂરી છે ...... ... અખિલ ગુજરાત ન્યૂઝ વેબસાઇટ